Meer dan de helft van de nieuwe moeders denkt weleens: ‘Wat als ik mijn baby iets aandoe?’

Gedachten waar we liever niet over praten

Ze worden intrusieve gedachten genoemd: gedachten of beelden die zomaar in je hoofd binnenvallen, terwijl je daar helemaal niet om gevraagd hebt. En bij kersverse mama's blijken ze bijzonder vaak voor te komen.

In een grote studie werden 763 vrouwen gevolgd na hun bevalling. Maar liefst 95,8% had weleens ongewenste gedachten over iets ergs dat haar baby per ongeluk zou kunnen overkomen. Je baby die valt, stikt of verdrinkt bijvoorbeeld.

Dat cijfer is al behoorlijk indrukwekkend. Maar onderzoekers vroegen ook naar iets waar we nog véél minder makkelijk over praten: gedachten waarin je zelf je baby iets aandoet. 53,9% van de mama's had ook zulke gedachten.

Meer dan de helft.

Dus als jij ooit met je baby bovenaan de trap stond en één seconde dacht wat als ik hem nu gewoon laat vallen?, dan ben je niet de enige mama met een hoofd dat soms bijzonder vreemde dingen produceert.

Maar waarom denk ik zoiets?

Omdat een gedachte iets anders is dan iets willen. Dat klinkt simpel, maar op zo'n moment voelt het niet altijd zo. Want als je dol bent op je baby, is het behoorlijk schrikken wanneer je eigen hoofd je plots een beeld voorschotelt waarin jij net degene bent die hem pijn doet.

Onderzoekers hebben daarom ook gekeken of mama's met zulke gedachten hun baby daadwerkelijk vaker iets aandoen. Dat bleek niet zo te zijn! Zo'n flits in je hoofd is dus geen stiekem verlangen dat ergens diep in jou verborgen zit. Integendeel: meestal vind je de gedachte net zo afschuwelijk omdat ze mijlenver staat van wat je wilt.

En eigenlijk is het niet zo gek dat een kersvers moederbrein af en toe op hol slaat. Je hebt plots een piepklein mensje gekregen dat volledig van jou afhankelijk is. Je bent verantwoordelijk voor zijn eten, zijn slaap, zijn temperatuur, zijn ademhaling en ongeveer 642 andere dingen waar je voor de bevalling nooit langer dan drie seconden bij had stilgestaan.

Je hoofd staat voortdurend in waakstand. Ademt hij nog? Kan hij daar niet afrollen? Is dat stukje eten niet te groot? Wat als ik struikel? En soms maakt je brein daar blijkbaar een bijzonder donkere director's cut van.

De gedachte zelf is vaak niet het grootste probleem

Voor veel mama's flitst zo'n gedachte voorbij en is ze even snel weer weg. Maar je kunt er ook van schrikken. Heel hard zelfs. En dan begint het malen: Waarom dacht ik dat? Wat als er iets mis is met mij? Wat als ik mezelf niet kan vertrouwen?

Misschien durf je je baby niet meer mee de trap op te nemen. Leg je een mes meteen weg zodra hij in de buurt komt. Controleer je eindeloos of hij nog ademt of vraag je telkens opnieuw aan je partner of hij ook denkt dat je een goede mama bent.

Als zulke gedachten vaak terugkomen, veel angst veroorzaken of ervoor zorgen dat je dingen gaat vermijden, kunnen ze bijvoorbeeld passen bij perinatale of postpartum OCD. Bespreek ze dan met je huisarts, vroedvrouw of een psycholoog. Je hoeft niet te wachten tot het echt niet meer gaat!

Vooral in die eerste, behoorlijk wilde weken

De onderzoekers zagen nog iets herkenbaars. De gedachten waren vooral sterk in de eerste weken na de geboorte.Gedachten over dingen die per ongeluk konden gebeuren, piekten gemiddeld rond zes weken na de bevalling. Gedachten waarin mama's hun baby zelf iets aandeden, waren vooral tijdens de eerste acht weken intens. Daarna namen ze bij de meeste vrouwen af.

Laat dat nu net de periode zijn waarin je zelf vaak rondloopt op een cocktail van slaaptekort, hormonen, liefde, onzekerheid en koude koffie. Dat bewijst natuurlijk niet dat slaaptekort de oorzaak is. Maar dat je hoofd in die eerste weken niet altijd de meest rustige plek op aarde is, zal voor weinig jonge ouders als een verrassing komen.

Is dit hetzelfde als een postpartumpsychose?

Nee, en dat onderscheid is belangrijk.

Bij een intrusieve gedachte weet je dat het een gedachte is die je helemaal niet wilt. Je schrikt er net van. O nee. Waarom dacht ik dát nu?

Bij een postpartumpsychose kan iemand het contact met de realiteit verliezen en bijvoorbeeld wanen of hallucinaties hebben. Dat is zeldzaam, maar ernstig en vraagt onmiddellijk medische hulp.

Hadden ze ons dit niet even kunnen vertellen?

We worden tijdens een zwangerschap over ongeveer alles geïnformeerd. Hoe groot je baby deze week is. Wat er in je vluchtkoffer moet. Hoe vaak een pasgeboren baby drinkt. Welke kleur de eerste stoelgang heeft. Maar dat je na de bevalling met je prachtige baby in je armen kunt zitten en je brein plots denkt wat als ik hem iets aandoe? Dat staat zelden op het lijstje.

Terwijl meer dan de helft van de mama's in dit onderzoek zulke gedachten rapporteerde.
Misschien mogen we daar dus wat vaker over vertellen. Al was het maar zodat de volgende mama die bovenaan de trap ineens een verschrikkelijke gedachte krijgt, niet óók nog hoeft te denken dat zij de enige is.

Bronnen: Onder meer: onderzoek gepubliceerd in The Journal of Clinical Psychiatry naar de prevalentie en het verloop van ongewenste intrusieve gedachten over schade aan baby's (2024); onderzoek naar intrusieve gedachten en daadwerkelijke maternale agressie (2022)