Wat zijn de essentiële behoeften in de eerste duizend dagen?

En om meteen een andere eerlijke waarheid mee te delen: deze klus is eigenlijk te groot om in je eentje (en zelfs met zijn tweetjes) te klaren. It takes a village to raise a child, weet je wel. De zorg voor een baby en een jong kind is intens en vraagt heel veel van je. 

Aangezien je zelf ook een mens met grenzen bent, is het enorm belangrijk om voldoende zorg te krijgen en te nemen. Coregulatie, emotionele veiligheid en ruimte om onze emoties te mogen uiten vormen onze essentiële menselijke basisbehoeften in deze eerste levensjaren (en dus ook in de peutertijd). Voor alle duidelijkheid: dit is een serieus behoeftepakket. Willen we daar als ouders zo goed mogelijk aan tegemoet proberen te komen, dan zijn zelfzorg en voldoende hulp écht geen overbodige luxe.

1. Coregulatie: verzamelnaam voor warmte, voeding, troost, nabijheid…

Vanuit de extreem hulpeloze staat waarin we als baby in de wereld komen, hebben we een enorme behoefte aan fysieke regulatie en emotionele veiligheid, want alles is nieuw. Het zenuwstelsel van een baby is nog heel primitief, wat maakt dat je baby elke vorm van spanning die hij ervaart (honger, kou, pijn, eenzaamheid, angst) nog niet zelf kan oplossen. Bij elke spanning die zich opbouwt, zorg jij dat die spanning weer kan afbouwen.

Concreet doe je dit door je baby te voeden als hij honger heeft, hem warm te houden als hij het koud heeft of te zorgen voor verkoeling als hij het warm heeft, zijn krampjes te verzachten, hem dicht bij je houden om hem gerust te stellen en tot rust te brengen, te troosten, te wiegen… In de eerste maanden ben jij dus druk bezig het primitieve zenuwstelsel van je baby te ‘reguleren’. In mensentaal wil dat zeggen dat jij als ouder je baby steeds opnieuw naar een aangename, rustige staat van zijn helpt. Op die manier breng je je baby telkens naar zijn comfortzone. Dat zorgt voor een algemeen basisgevoel van veiligheid en vertrouwen, en dat is het allerbelangrijkste waar een kleine baby naar op zoek is. Jij bent je baby aan het ‘coreguleren’: door jouw hulp en kalme aanwezigheid kan je baby tot rust komen en erop vertrouwen dat de wereld een veilige plek is.

Als dit proces van coreguleren in de eerste maanden tot een jaar goed verloopt, houd je niet alleen de mentale stress van je kleine kind binnen de perken, maar bouw je ook mee aan een goede fysieke immuniteit en een emotionele vertrouwensband. Coreguleren werkt dus in op alle aspecten van gezondheid.

Dit coreguleren beperkt zich niet tot het eerste levensjaar, maar blijft een rode draad door de hele kindertijd. Naarmate je kind ouder en steeds zelfstandiger wordt, verschuift dit coreguleren steeds meer naar het reguleren van emoties. In de peutertijd is je peuter alles en iedereen aan het ontdekken, ervaart en beleeft hij heel veel en heeft hij jou hard nodig om al deze ervaringen te kunnen integreren. Hij heeft je fysieke troost en geborgenheid hard nodig om zich veilig te voelen, je erkenning van zijn angsten om ze tot bedaren te brengen en je kalmte en rust om zelf ook weer rustig te worden wanneer het emmertje overloopt. We komen daar in de volgende hoofdstukken uitgebreid op terug.

Op lange termijn zorgt dit coreguleren ervoor dat je kind op een dag in staat zal zijn zichzelf goed te reguleren. Als al je signalen in die eerste kwetsbare jaren voldoende goed werden opgepikt en er voldoende aan tegemoet werd gekomen, dan zorgt dat er op lange termijn voor dat je ook zelf goed zorg leert dragen voor de signalen van je eigen lichaam. Is het geen mooie gedachte dat je als ouder voor je kind een basis kunt leggen voor een goede gezondheid en zelfzorg later?

2. Emotionele veiligheid: wordt er van mij gehouden?

Deze coregulatie vervult dus ook die andere belangrijke behoefte: die aan emotionele veiligheid. Want gezien, gehoord en tegemoetgekomen worden in zijn behoeften geeft de baby en het jonge kind een gevoel van veiligheid en geborgenheid. Dit zorgt voor het diepe vertrouwen dat hij het waard is om liefdevol verzorgd te worden. Op lange termijn (en opvoeden is een langetermijnklus, remember) zul je merken dat jij als ouder in die eerste jaren een stevige basis hebt gelegd voor dat positieve gevoel van eigenwaarde. ‘Ik ben het waard om liefdevol verzorgd te worden, dus ik ben oké.’

3. Veilige hechting

Coregulatie en het diepe gevoel van veiligheid en geborgenheid zorgen samen voor een veilige hechting. Wat betekent dat nu precies en waarom is het belangrijk?

Als je als baby en jong kind in die eerste cruciale jaren voldoende kunt ervaren dat een aanwezige, liefdevolle en rustige volwassene – bij voorkeur een van je primaire hechtingsfiguren
– je steeds terug kan brengen naar die rustige, spanningsvrije staat van zijn, dan zorgt dat voor een veilige gehechtheid. We leren er dan op vertrouwen dat de ander er voor ons is wanneer we diegene nodig hebben en dat relaties veilig zijn.

Deze fysieke en emotionele veiligheid door middel van coregulatie is niet alleen noodzakelijk voor baby’s. Ook peuters ervaren af en Het ouderschap van vandaag toe heel grote en heftige emoties die ze zelf nog niet begrijpen en waar ze nog niet altijd woorden voor hebben. Deze emoties reguleren of coreguleren door je peuter bijvoorbeeld tijd te geven om tot bedaren te komen, ze te benoemen en zelf rustig te (proberen) blijven biedt je peuter veiligheid en zorgt ervoor dat hij veilig gehecht is, wat impact heeft op zijn relaties later. We staan er uitgebreid bij stil in het hoofdstuk over de emotionele ontwikkeling.

WAT IS EEN VEILIGE GEHECHTHEID?
Onze gehechtheid verwijst naar de manier waarop we ons emotioneel verbinden met anderen en relaties aangaan. De basis voor deze gehechtheid wordt gevormd in de vroege kinderjaren en is van invloed op ons vermogen om relaties aan te gaan en te onderhouden gedurende ons verdere leven. Een veilige gehechtheid wordt gekenmerkt door het vermogen om ons op ons gemak te voelen bij anderen, het vermogen om onze emoties te reguleren en vertrouwen te hebben dat anderen beschikbaar zullen zijn wanneer dat nodig is.

4. Behoefte om te mogen uiten (te ‘mogen’ huilen)

Naast een immense behoefte aan (co)regulatie, veiligheid en een veilige hechting hebben we nog een andere diepmenselijke behoefte, namelijk de behoefte om ons te uiten. Hieraan kan tegemoetgekomen worden wanneer baby’s en jonge kinderen van meet af aan als volwaardige mensen worden gezien en vanaf het prille begin de ruimte krijgen om hun emoties te mogen en kunnen uiten. Op lange termijn zorgt dat ervoor dat we in contact kunnen blijven met onze emoties en moeilijke momenten kunnen verdragen. Doordat we bij onze emoties kunnen blijven, ze de ruimte geven en ze ventileren, hoeven we ze niet te onderdrukken of weg te stoppen. Dat zorgt ervoor dat we authentiek kunnen blijven in de zin van ‘in contact zijn met ons echte gevoel’.

Veel mensen vinden het moeilijk om te weten hoe ze zich precies voelen. Eigenlijk is dat ook niet zo raar als je bedenkt dat we van jongs af aan leren om onze emoties te onderdrukken of weg te stoppen. ‘Stop met huilen’ en ‘het is niets’ zijn uitspraken die de meeste kinderen wel eens horen, toch?

Misschien komt het op jou wat vreemd over als je leest dat een baby of een peuter ruimte nodig heeft om zijn emoties te kunnen uiten, omdat dit – alweer op lange termijn – helpt om makkelijker in contact te kunnen blijven met zijn emoties.

Hoe kun jij je kleine kind hierbij helpen? Toen we het hadden over coregulatie, kon je lezen dat het als ouder makkelijker is om tegemoet te komen aan een bepaalde spanning die veroorzaakt wordt door iets fysiek waarneembaars, zoals honger, kou of pijn. Voor die zaken hebben we namelijk vaak een concrete oplossing ter beschikking. Toch ervaren baby’s en kleine kinderen ook spanning ten gevolge van emoties zoals angst, frustratie of verdriet. Ze voelen deze emoties, net zoals volwassenen, ook in de vorm van lichamelijke spanning. Denk maar eens aan de spanning in je borststreek of je keel wanneer je boos of verdrietig bent.

Ook wij als volwassenen hebben behoefte om deze spanning weer tot rust te brengen door bijvoorbeeld even uit de situatie te stappen, te bewegen, uit te huilen, te bellen met een vriend of vriendin… Deze fysieke spanning, vaak teweeggebracht door emoties, doorvoelen en ventileren helpt om haar te laten wegebben, waardoor de rust kan terugkeren.

Uiting geven aan onze emoties door te huilen of ze op andere manieren te ventileren helpt het lichaam als het ware om een evenwicht te vinden.

Huilen is de taal van het jonge kind en zal dus ook door je peuter vaak gebruikt worden om de fysieke spanning te kunnen loslaten die de emoties veroorzaken.

Emoties coreguleren draait dus niet alleen om sussen of afleiden, maar juist ook om ruimte geven aan emoties, om ventileren en dus huilen. Dit ‘toestaan om te huilen’ is heel anders dan ‘laten huilen’. Als je je kind toestaat om te huilen, zorg je ervoor dat je kind voelt dat het veilig is om te huilen en dat het zich kan ontladen van de spanning.

Dit toestaan van het huilen is voor jou als ouder allesbehalve makkelijk en vraagt voldoende steun en zorg voor jou. Maar één ding is zeker: voor het kleine kind is het een waar geschenk.
 

Meer lezen: Mijn Peuter

Stap binnen in de fascinerende wereld van je peuter. Mijn Peuter neemt je mee op een boeiende reis door het ouderschap en biedt, samen met het boek Mijn Baby, een diepgaand begrip van de eerste duizend dagen van je kind. Ontdek de wetenschap achter de ontwikkeling van het peuterbrein en krijg waardevolle inzichten in denkvermogen, tijdsbeleving, temperament en emotionele groei.

Mijn Peuter behandelt essentiële onderwerpen zoals slaap, voeding, groei en belangrijke mijlpalen. Van de komst van een broertje of zusje tot de overgang naar school en het omgaan met andere veranderingen, dit boek voorziet je van de kennis en handvatten om de terrible two-fase met glans te doorstaan.

Met talloze inzichten helpt Mijn Peuter je om je kind beter te begrijpen en zelfverzekerder te worden in je rol als ouder. Een onmisbaar boek voor iedere ouder die de unieke reis van het ouderschap ten volle wil beleven!