Het is maar een fase. Bij ons eten we gewoon wat er op tafel komt. Ze zal wel eten als ze écht honger heeft… Bijna elke ouder van een kind met ernstige eetproblemen heeft deze uitspraken ooit gehoord. Ze zijn meestal goedbedoeld, maar kunnen bijzonder pijnlijk zijn. Want wie nooit heeft meegemaakt hoe elke maaltijd eindigt in tranen, begrijpt moeilijk hoe groot de impact van een eetstoornis op een gezin kan zijn. Voor mij begon dat verhaal niet in een praktijk, maar thuis. Bij mijn dochter O. Haar moeilijke start in het leven zette een zoektocht in gang die uiteindelijk leidde tot de oprichting van De Gezinspraktijk. Een plek waar gezinnen wél gehoord worden.
O. werd geboren met enkele medische problemen, waaronder een te hoog bilirubinegehalte. En ze was te zwak en te vermoeid om voldoende te drinken. Terwijl andere baby's vrolijk groeiden, zagen wij haar gewicht week na week afnemen. Voeden werd al snel een bron van stress. Elke voeding ging gepaard met huilen: ervoor, tijdens én erna.
Als ouder probeer je voortdurend te begrijpen wat je kind nodig heeft, maar wij tastten volledig in het duister. Achteraf vraag ik me vaak af of ze toen al pijn had. Na enkele maanden begon O. er zichtbaar ondervoed uit te zien. Haar armpjes en beentjes werden steeds dunner, terwijl haar buikje opvallend bol stond. Het beeld staat vandaag nog altijd op mijn netvlies gebrand.
Wanneer eten een strijd wordt
Artsen vermoedden aanvankelijk reflux. We hielden ons vast aan de hoop dat de overgang naar vaste voeding alles zou veranderen. Maar dat gebeurde niet. O. weigerde bijna alles. Ze leek geen honger te hebben, toonde geen interesse in eten en wilde niets proeven. Iedere maaltijd werd een gevecht waarin de wanhoop steeds groter werd. Uit angst dat sondevoeding onvermijdelijk zou worden, probeerden we haar koste wat het kost te laten eten.
Als ouder kijk ik daar vandaag met gemengde gevoelens op terug. Ik herinner me nog hoe we opgelucht waren wanneer ze huilde. Haar mondje ging dan even open en we konden snel een lepeltje voeding geven. Het voelde alsof we haar tegen haar wil aan het voeden waren. Op dat moment leek het de enige manier om haar in leven te houden, maar het brak tegelijkertijd ons hart.
De machteloosheid die niemand ziet
Wie nooit heeft meegemaakt dat een kind niet eet, beseft vaak niet hoe verlammend dat kan voelen. Je probeert alles. Je leest boeken, zoekt tips, probeert nieuwe recepten, maakt afspraken, onderhandelt, smeekt, beloont en troost. En toch lukt het niet. Na verloop van tijd sluipt ook de twijfel binnen. Ligt het aan ons? Doen we iets verkeerd? Zijn we niet consequent genoeg? Die vragen worden alleen maar groter wanneer ook de buitenwereld suggereert dat het "tussen de oren zit" of dat je als ouder gewoon strenger moet zijn.
We zochten hulp bij artsen en Kind en Gezin, maar voelden ons zelden echt gehoord. Steeds opnieuw kregen we dezelfde reacties: Ze weegt te weinig. Jullie moeten gewoon blijven aanbieden. Ze zal zichzelf echt niet uithongeren… Ook familie en vrienden bedoelden het goed, maar zagen vooral een moeilijke eter. Dat maakte de eenzaamheid alleen maar groter.
Uit schaamte begonnen we ons terug te trekken. We sloegen familiefeestjes over, gingen minder vaak uit eten en namen overal een veilige maaltijd voor O. mee. Zelfs wanneer we toch op restaurant gingen, had zij thuis al gegeten. Niet omdat we dat wilden, maar omdat we de spanning aan tafel simpelweg niet meer aankonden.
Een eetprobleem raakt het hele gezin
Naarmate O. ouder werd, verdwenen de problemen niet. Integendeel. Ze bleef ondergewicht houden, was voortdurend moe en had regelmatig last van hoofdpijn. Maar minstens even zwaar woog de impact op ons gezinsleven. Ons leven draaide steeds meer rond eten. Rond voorbereiden, overtuigen, hopen, teleurgesteld zijn en de volgende maaltijd alweer zien aankomen. Pas achteraf besef ik hoeveel energie dat kostte. Niet alleen voor O., maar voor ons allemaal.
We konden niet langer aanvaarden dat niemand een verklaring vond. Daarom bleven we aandringen op bijkomende onderzoeken. Die brachten eindelijk duidelijkheid. O. bleek een trage maaglediging te hebben. Daarnaast kreeg ze de diagnose ARFID, voluit Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder. Die diagnose bracht verdriet, maar tegelijk ook een enorme opluchting. Voor het eerst kregen we een verklaring voor alles wat we al die jaren hadden gezien en gevoeld. We waren geen slechte ouders. O. was geen koppige peuter. Er was wel degelijk een onderliggende eetstoornis.
Wat is ARFID?
ARFID is een relatief onbekende eetstoornis waarbij kinderen of volwassenen voeding vermijden, niet omdat ze willen afvallen, maar om heel andere redenen. Sommige kinderen voelen nauwelijks honger of zijn heel snel verzadigd. Anderen ervaren extreme stress door bepaalde structuren, geuren of kleuren van voeding. Nog anderen ontwikkelen een intense angst om zich te verslikken of te moeten overgeven, vaak na een medische of traumatische ervaring. Hoewel naar schatting 3 tot 5 procent van de kinderen ARFID ontwikkelt, is de aandoening nog weinig bekend. Daardoor lopen veel gezinnen jarenlang rond zonder de juiste begeleiding.
De diagnose gaf ons eindelijk een naam voor wat er speelde, maar geschikte hulp vinden bleek een nieuw hoofdstuk. In Vlaanderen was er nauwelijks gezinsgerichte begeleiding voor kinderen met ARFID. Als ouder voelde ik hoe groot de nood was aan een plek waar niet alleen naar het kind, maar naar het hele gezin wordt gekeken. Vanuit mijn achtergrond als gezinswetenschapper besloot ik daarom zelf die plek te creëren. In september 2023 opende De Gezinspraktijk in Mechelen de deuren.
We vertrekken vanuit één eenvoudige overtuiging: ouders zijn niet het probleem, maar een onmisbare partner in de begeleiding. We luisteren zonder oordeel, nemen de zorgen van gezinnen ernstig en zoeken samen naar haalbare stappen die opnieuw rust brengen aan tafel.
Kleine stapjes, grote veranderingen
Mensen vragen me vaak hoe het vandaag met O. gaat. Mijn antwoord is eerlijk: ARFID verdwijnt niet zomaar. Er bestaat geen wondermiddel. Maar er is wél hoop. Door de juiste begeleiding en door de focus te verleggen van strijd naar veiligheid, hebben we opnieuw ademruimte gevonden. We vieren de kleine overwinningen, hoe klein ze soms ook lijken. Een nieuw voedingsmiddel aanraken. Een hapje proeven. Zonder stress samen aan tafel zitten. Dat zijn voor buitenstaanders misschien kleine momenten, maar voor ons betekenen ze ontzettend veel.
Misschien lees je dit terwijl ook bij jullie thuis elke maaltijd een gevecht is. Misschien heb je al tientallen goedbedoelde adviezen gekregen en twijfel je stilaan aan jezelf. Dan wil ik je vooral één ding meegeven: je hebt niet gefaald.
Soms is een kind geen moeilijke eter, maar een kind dat vastloopt in een eetstoornis die nog te weinig gekend is. Blijf luisteren naar je buikgevoel, blijf hulp zoeken en weet dat je er niet alleen voor staat. Met de juiste begeleiding kunnen niet alleen kinderen groeien, maar kan ook een gezin stap voor stap opnieuw rust en vertrouwen vinden aan tafel.
