Je kind in het weekend later laten opblijven: kan dat kwaad?

Dus: mag je kind in het weekend later naar bed?

Een keertje wat later? Dat hoeft geen probleem te zijn. Maar je kind ieder weekend bewust veel later laten opblijven, is niet zo'n goed idee.

Ook bij kinderen draait een gezonde nachtrust namelijk niet alleen om hoeveel uur ze slapen, ook een regelmatig slaap-waakritme is belangrijk. Het Slaapcentrum voor kinderen van het UZA benadrukt het belang van regelmaat in het uur van slapen en ontwaken, zowel tijdens de week als in het weekend.

Dat heeft alles te maken met onze biologische klok. Licht en donker, maar ook het ritme waarin we doorgaans slapen en wakker zijn, helpen ons lichaam bepalen wanneer het tijd is om slaperig of net wakker te worden. Schuif je dat ritme ieder weekend enkele uren op, dan kan het op zondagavond moeilijker zijn om plots weer op het gewone uur in slaap te vallen. Het verschil tussen het slaapritme op schooldagen en vrije dagen wordt ook wel sociale jetlag genoemd.

Maar hoe strikt moet je daarin zijn?

Je hoeft natuurlijk niet met een stopwatch naast het bed te staan. Er bestaat geen wetenschappelijk vastgelegde grens waarbij een halfuur later prima is en alles daarboven plots ongezond wordt. Het advies van slaapexperts is vooral om bed- en wektijden zo regelmatig mogelijk te houden, ook in het weekend.

Je kind op vrijdag- of zaterdagavond af en toe een kwartiertje of halfuurtje langer laten opblijven, hoeft dus geen probleem te zijn. Dat is een relatief beperkte verschuiving. Maar je kind elk weekend standaard twee uur later naar bed laten gaan omdat het geen school heeft, is waarschijnlijk niet zo'n goed idee. Daarmee creëer je telkens een behoorlijk verschil tussen het slaapritme tijdens de week en dat in het weekend.

En natuurlijk zijn er uitzonderingen. Een familiefeest, trouwfeest of bijzondere uitstap waarbij je kind een keer veel later in bed ligt, is iets anders dan een patroon dat zich elk weekend herhaalt.

Maar dan slaapt je kind 's morgens toch gewoon langer?

Was het maar zo eenvoudig. Veel ouders kennen het scenario: je laat je kleuter zaterdagavond langer opblijven in de hoop op een rustige zondagochtend … en om 6.37 uur staat die alsnog klaarwakker naast je bed.

Onderzoek bij ruim 1.100 kinderen van 4 tot 6 jaar laat zien dat een latere bedtijd in het weekend niet noodzakelijk volledig wordt gecompenseerd door langer slapen. De kinderen gingen naarmate ze ouder werden in het weekend vaker later naar bed, maar sliepen 's morgens niet evenredig langer. Daardoor sliepen ze in het weekend uiteindelijk vaak minder.

Hoeveel slaap heeft je kind nodig?

En dat is relevant, want jonge kinderen hebben behoorlijk wat slaap nodig. Volgens internationale aanbevelingen is dit hoeveel slaap kinderen gemiddeld nodig hebben gezien over een periode van 24 uur, dutjes inbegrepen:

• 1 tot 2 jaar: 11 tot 14 uur slaap
• 3 tot 5 jaar: 10 tot 13 uur slaap
• 6 tot 12 jaar: 9 tot 12 uur slaap

Dat zijn natuurlijk richtlijnen: het ene kind heeft wat meer slaap nodig dan het andere. En een kind dat tijdens de schoolweek eigenlijk maar nét voldoende of zelfs iets te weinig slaapt, heeft natuurlijk nog minder marge voor regelmatige late weekendavonden.

En wat met uitslapen om slaap in te halen?

Een keer wat langer slapen na een late avond kan helpen om verloren slaap deels in te halen. Maar van 'in het weekend halen we de slaap van de hele week wel in' maak je beter geen strategie.

Bovendien kan lang uitslapen het slaapritme verder naar achteren verschuiven. Het algemene slaapadvies van het UZA is om iedere dag ongeveer rond hetzelfde tijdstip te gaan slapen en op te staan. Ben je toch later gaan slapen, dan adviseren ze om de volgende ochtend zoveel mogelijk het gewone uur van opstaan aan te houden.

Zondagavond telkens gedoe? Kijk eens naar het weekend

Ligt je kind op zondagavond steevast klaarwakker terwijl het op maandag weer vroeg uit bed moet? Dan kan het weekendschema een van de dingen zijn om eens onder de loep te nemen.

Als bedtijd én wektijd op vrijdag en zaterdag telkens een flink stuk opschuiven, moet je kind op zondagavond plots weer terug naar het ritme van de schoolweek. Door het verschil tussen week en weekend kleiner te houden, blijft die overgang beperkter.

Je hoeft daarvoor echt niet iedere weekendavond exact hetzelfde te laten verlopen als een schoolavond. Een kwartiertje of halfuurtje langer spelen omdat het zaterdag is of één keer veel later in bed na een feest is iets anders dan ieder weekend structureel de bedtijd een paar uur opschuiven.