Psychologe Shelley E. Taylor over waarom vrouwen anders reageren op stress:“Niet ‘fight or flight’, maar ‘tend and befriend’.”

De stressreactie waar vooral mannen op onderzocht zijn

Decennialang werd stress uitgelegd met één klassiek model: fight or flight. Het lichaam bereidt zich voor om te vechten of te vluchten. Alleen: dat model kwam grotendeels voort uit onderzoek bij mannen.

In 2000 stelde de Amerikaanse psychologe Shelley E. Taylor daarom een alternatief voor. Volgens haar reageren vrouwen bij stress vaker volgens een ander patroon: “tend and befriend”. Met andere woorden: zorgen en verbinding zoeken. 

“Tending” betekent zorgen voor kinderen of naasten. “Befriending” verwijst naar het opzoeken van sociale steun en netwerken. Het is een reactie die evolutionair logisch kan zijn: wie voor jonge kinderen zorgt, kan niet zomaar vechten of vluchten. Of zoals Taylor het formuleerde: vrouwelijke stressreacties worden vaak gekenmerkt door een patroon van zorggedrag en sociale verbondenheid. 

Dat heeft ook een biologische basis. Het hormoon oxytocine, dat verbondenheid stimuleert, speelt daarbij een belangrijke rol en wordt onder stress sneller geactiveerd bij vrouwen. Maar dat mechanisme heeft in de moderne wereld een vreemde bijwerking: wie reageert op stress door te blijven zorgen voor anderen, blijft vaak ook langer doorgaan.

De stress zit niet alleen in het lichaam

Toch ligt het verhaal niet alleen in de biologie. Vrouwen rapporteren wereldwijd vaker stress en burn-outklachten. Een belangrijke verklaring ligt volgens onderzoekers in wat sociologen de mentale last noemen: het onzichtbare denkwerk dat gepaard gaat met het organiseren van een gezin. Niet alleen de was doen. Maar onthouden dat de sporttas morgen nodig is. Dat er nog een traktatie moet zijn voor school. Dat de agenda van iedereen op elkaar moet afgestemd worden.
Het zijn kleine taken. Maar samen vormen ze een permanente achtergrondruis.

Studies tonen dat veel van die stress samenhangt met sociale verwachtingen rond zorg, werk en gezin. Vrouwen ervaren doorheen hun leven verschillende vormen van stress, vaak sterk verbonden met die mentale en sociale druk. 

Het ironische van stressadvies

En dan volgt meestal het advies.

• Meer bewegen.
• Mindfulness.
• Meditatie.
• Grenzen stellen.

Allemaal zinvol, uiteraard. Alleen klinkt het soms een beetje alsof stress een persoonlijk managementprobleem is. Alsof iemand die al tien ballen tegelijk in de lucht houdt vooral nog een elfde moet toevoegen: zelfzorg. Het risico is dat stress zo wordt gereduceerd tot iets individueels. Terwijl onderzoek net het tegenovergestelde suggereert: stress ontstaat vaak op het snijpunt van biologie en sociale verwachtingen.

Wie zorg combineert met werk, emotionele verantwoordelijkheid en een permanente mentale checklist, heeft simpelweg een andere uitgangspositie. Misschien moeten we de vraag anders stellen. Misschien moeten we daarom minder vragen waarom vrouwen zo gestrest zijn. En vaker kijken naar de context waarin ze functioneren.

• Hoe werk georganiseerd is.
• Hoe zorg verdeeld wordt.
• Welke verwachtingen rond moederschap blijven bestaan.

Want zolang die context hetzelfde blijft, zullen veel vrouwen hetzelfde blijven doen:
nog wat beter plannen, nog wat efficiënter combineren, nog wat langer doorgaan.
Tot iemand zegt dat ze misschien gewoon eens wat vaker moeten ontspannen.
En ergens is dat misschien wel het meest stressvolle advies van allemaal.