1 op de 4 tieners vertelt dingen aan ChatGPT die ze niet aan hun ouders durven zeggen

AI is niet langer alleen een slimme zoekmachine

Dat AI populair is bij jongeren, hoeft eigenlijk niet meer te verbazen. Uit een onderzoek van iVOX bij 1.000 Belgische ouders en hun tieners blijkt dat 66% van de tieners al eens met een AI-chatbot heeft gesproken. Bijna één op de drie (30%) doet dat zelfs minstens wekelijks.

ChatGPT steekt daarbij met kop en schouders boven de rest uit. Maar liefst 95% van de Belgische tieners kent ChatGPT en 74% gebruikt de chatbot ook effectief. Andere AI-tools, zoals Gemini of My AI van Snapchat, volgen op ruime afstand.

Voor veel jongeren is AI intussen even vanzelfsprekend als Google of YouTube. Ze gebruiken het om leerstof uitgelegd te krijgen, een tekst na te kijken, ideeën te verzamelen of een moeilijke e-mail op te stellen. Maar daar stopt het dus niet.

Steeds meer tieners zien AI als een gesprekspartner

Het opvallendste uit het onderzoek is niet hoe vaak jongeren AI gebruiken, maar waarvoor. Zo zegt één op de vier Belgische tieners (25%) dat ze al iets persoonlijks aan een chatbot hebben verteld dat ze niet aan vrienden of hun ouders durfden te vertellen. Een cijfer dat wellicht veel ouders doet slikken.

Toch hoeft het niet meteen te betekenen dat jongeren hun ouders minder vertrouwen. Een chatbot oordeelt niet, onderbreekt niet, is altijd beschikbaar en reageert onmiddellijk. Voor een tiener die worstelt met onzekerheden, ruzie heeft met vrienden of zich schaamt voor bepaalde gevoelens, kan dat een laagdrempelige manier zijn om gedachten te ordenen.

Ook andere cijfers tonen hoe de rol van AI verandert.

• 54% van de Belgische tieners staat open voor het idee van een AI-vriend: een chatbot waarmee je over alles kunt praten en die altijd tijd heeft.
• 31% vindt zo'n AI-vriend zelfs handiger dan een echte vriend, omdat die altijd beschikbaar is en nooit boos wordt.
• 26% zegt zich dankzij zo'n AI-vriend minder eenzaam te voelen.

AI evolueert dus stilaan van een handige tool naar een digitale gesprekspartner.

Ouders maken zich zorgen

Die evolutie roept begrijpelijkerwijs vragen op. Maar liefst 70% van de Belgische ouders vindt het zorgwekkend dat hun kind met AI praat over gevoelens of persoonlijke problemen. En die bezorgdheid is niet onterecht.

Een chatbot kan empathisch klinken, maar voelt zelf niets. Hij kent de context van een gezin niet, merkt niet wanneer iemand écht in de problemen zit en kan menselijke relaties nooit vervangen. Een AI-chatbot kan helpen om gedachten te ordenen of woorden te vinden, maar is geen ouder, vriend, leerkracht of hulpverlener.

Jongeren zijn niet blind voor de risico's

Toch toont het onderzoek ook een geruststellende kant. Tieners lijken zich goed bewust van de beperkingen van AI. Slechts 6% gelooft dat een AI-chatbot hen écht even goed kan begrijpen als een echte vriend. Daarnaast maakt 28% zich zorgen dat een AI-chatbot hen zou kunnen manipuleren en vreest 25% afhankelijk te worden van AI. Met andere woorden: jongeren zijn nieuwsgierig naar AI, maar tegelijk ook kritisch.

Verbieden? Of er gewoon over praten?

Net zoals bij sociale media is een verbod waarschijnlijk niet de oplossing. AI zal alleen maar vaker deel uitmaken van het leven van onze kinderen. Misschien is de belangrijkste vraag daarom niet óf je tiener ChatGPT gebruikt, maar waarvoor.

Gebruikt hij AI om te studeren? Om een berichtje op te stellen? Om advies te vragen? Of ook om gevoelens te delen? Dat hoeft geen ondervraging te zijn. Integendeel. Door oprecht nieuwsgierig te zijn naar hoe je tiener AI gebruikt, maak je het onderwerp bespreekbaar. En net dat is belangrijk.

Want hoe slimmer AI wordt, hoe belangrijker het blijft dat jongeren leren wanneer een chatbot een handig hulpmiddel is… en wanneer een echt gesprek met een ouder, vriend of vertrouwenspersoon veel waardevoller is.

Een boek dat dit gesprek op gang brengt

Hoe ver kan AI gaan in het leven van een jongere? En vooral: wanneer houdt een handige hulp op en begint een technologie invloed uit te oefenen op je keuzes? Dat is precies de vraag die centraal staat in Take-over, het nieuwe jeugdboek van technologie-expert Steven Van Belleghem, voor lezers vanaf 12 jaar.

In het verhaal krijgt de veertienjarige Lena van haar vader een AI-assistent cadeau: Nerio. Wat begint als een handig hulpmiddel – voor school, haar outfit en zelfs haar droom om schrijfster te worden – groeit stilaan uit tot iets veel ingrijpenders. Nerio neemt steeds meer beslissingen over en de grens tussen Lena's eigen stem en die van de AI vervaagt. Kan ze zichzelf terugvinden voordat ze alles kwijtraakt?

Met Take-over wil Steven Van Belleghem jongeren niet bang maken voor artificiële intelligentie, maar hen aan het denken zetten over hoe ze er bewust mee kunnen omgaan.

"Als vader én als iemand die al jaren met technologie werkt, voelde ik de nood om een verhaal te schrijven dat dicht bij de leefwereld van kinderen blijft. Niet om hen bang te maken voor AI, maar om hen te tonen hoe belangrijk het is om zelf richting te blijven geven aan je leven."