Examens met een diagnose zoals ASS of dyslexie: je bent niet alleen, en het kán anders (en beter)

Toch is er goed nieuws, want met de juiste aanpak, structuur en redelijke aanpassingen kun je wél op je eigen manier slagen. In deze post zoom ik in op precies dat, hoe leer je effectief als je een diagnose van ASS en dyslexie hebt? Hoe leg je een examen af zonder in paniek te raken? En hoe vraag je die broodnodige faciliteiten aan? Want ja, dat mag en dat moet soms.

De realiteit van leren met Autisme Spectrum Stoornis

Veel jongeren met ASS ervaren examens als een overprikkelingsexplosie. De klas is lawaaierig, de tijd vliegt, en je brein wil alles perfect doen, of blokkeert net en kan dan even niks, en dan spreken we van blackout. Daarenboven maakt dyslexie lezen en schrijven vermoeiend.

Resultaat? Je studeert dubbel zo hard, maar haalt alsnog minder uit je tijd. Of je blokkeert helemaal. Ik hoor het dagelijks in mijn praktijk: “Ik heb alles geleerd, maar tijdens het examen was het alsof mijn hoofd leeg was.” Dat is geen luiheid. Dat is een mismatch tussen jouw brein en het klassieke systeem.

Leren op jouw manier: praktische strategieën die wél werken

Vergeet de standaard “blok twee uur achter elkaar”-methode. Die werkt voor jou waarschijnlijk niet. Hier zijn enkele technieken:

1. Structuur is je beste vriend: maak daarom een visueel weekschema met kleuren (groen = leren, rood = pauze). Gebruik een stappenplan per vak: wat moet ik kennen? Hoe ga ik het herhalen? Tools zoals de “LeertASS-methode” of simpele mindmaps helpen enorm bij ASS.
2. Korte, gerichte sessies: in plaats van Pomodoro van 25 minuten werken we vaak met “20 minuten focus + 10 minuten beweging”. Voeg gerust een beloning toe zoals na drie sessies een lievelingssnack of 15 minuten gamen.
3. Actief herhalen in plaats van passief lezen: schrijf samenvattingen op kleurkaarten, spreek ze hardop uit (opname maken en terugluisteren), of leg je leerstof aan iemand anders uit (zelfs aan je knuffel). Bij dyslexie is het vaak handig om tekst-naar-spraak om te zetten of met kleurcodes werken.
4. Zintuiglijke aanpassingen: een hoofdtelefoon met noise-cancelling, een fidget-toy, rechtstaan tijdens het leren, of juist zittend leren met een zachte deken om je heen. Wat jouw zenuwstelsel kalmeert, neem je mee tijdens het studeren.
5. Voldoende zelfzorg toepassen: hierbij hoort uiteraard slapen, bewegen en eten. Ze zijn onderdeel van je examenvoorbereiding. Genoeg uren slaap, bewegen door even buiten wat te gaan wandelen of fietsen (zoals hierboven staat 10 minuten) en gezond en rustig eten. Neem je tijd hiervoor, bekijk je lunchmoment als pauze.

Examen afleggen: van stress naar strategie

De dag zelf is vaak het moeilijkst. Hier mijn top-tips:

• Voorbereiding op de dag: ken je examenrooster uit je hoofd. Leg de avond ervoor alles klaar (pennen, flesje water, eventuele aanpassingenformulieren).
• Tijdens het examen: ademhalingsoefening (4 seconden in, 6 seconden uit) als je vastloopt. Lees elke vraag twee keer. Begin met wat je wél weet.
• Bij overprikkeling: vraag (als het mag) of je even naar buiten of naar het toilet kan gaan.  Een korte break/reset is vaak al genoeg.
• ASS-specifiek: zorg dat je de instructies letterlijk begrijpt. Vraag gerust verduidelijking als iets dubbelzinnig is.

Faciliteiten aanvragen: je recht, geen gunst

In Vlaanderen heb je recht op redelijke aanpassingen (ook wel faciliteiten genoemd). Dat is geen voorkeursbehandeling, het is gelijke kansen creëren en valt onder inclusief onderwijs.

Wat kan er allemaal?

• Extra tijd (vaak 30-50 %)
• Apart, rustiger lokaal
• Gebruik van laptop of tekst-naar-spraak
• Minder multiple-choice, meer open vragen (of omgekeerd)
• Mondelinge toets in plaats van schriftelijk
• Voorlezer of schrijver
• Pauzes inlassen

Hoe vraag je het aan?

1. Praat er zo vroeg mogelijk over met je mentor of zorgcoördinator.
2. Vraag een attest aan bij je huisarts, CLB, psycholoog of orthopedagoog.
3. School brengt leerling, ouders, leerkrachten en CLB samen. Alles wordt schriftelijk vastgelegd in een individueel aanpassingsplan/ handelingsplan.
4. Evalueer na elke examenperiode: werkte het? Moet er iets bij?

De school mag niet zomaar “neen” zeggen als het redelijk is. En het CLB helpt vaak mee. Wacht dus niet tot de laatste week!

Tot slot: je bent meer dan je diagnose

Examens zijn zwaar, maar ze definiëren jou niet. Jij bent creatief, gedreven, uniek en veerkrachtig. Met de juiste tools en ondersteuning kun je niet alleen meedoen, maar je kunt schitteren op jouw manier.

Succes!