Het schooljaar is nog maar net begonnen en je tiener vertrekt 's ochtends al met een halve bibliotheek op de rug. Handboeken, mappen, laptop, brooddoos, drinkfles … Zeker bij de start van het middelbaar kan het gewicht van die boekentas plots behoorlijk oplopen. En als je je kind met zo'n loodzware rugzak de deur uit ziet gaan, vraag je je toch af: kan dat eigenlijk geen kwaad?
Hoe zwaar mag een boekentas eigenlijk zijn? Klopt het dat ze maximaal 10% van het lichaamsgewicht van je tiener mag wegen? En hoe kun je die dagelijkse vracht wat beperken?
Hoe zwaar mag een boekentas zijn?
Als praktische richtlijn geldt dat een boekentas of schoolrugzak het best niet meer dan 10% van het lichaamsgewicht van je tiener weegt. Een tiener van 40 kilo komt zo uit op een boekentas van ongeveer 4 kilo. Wie 50 kilo weegt, op ongeveer 5 kilo.
Ook het Belgische kennisplatform Ergonomiesite.be hanteert die 10%-regel. Bij een gewicht tot 10% van het lichaamsgewicht blijven veranderingen in houding en manier van stappen beperkt. Naarmate een rugzak zwaarder wordt, gaan kinderen onder meer meer voorover lopen en passen ze hun manier van stappen aan.
Even rekenen:
tiener van 35 kg → ongeveer 3,5 kg
tiener van 40 kg → ongeveer 4 kg
tiener van 45 kg → ongeveer 4,5 kg
tiener van 50 kg → ongeveer 5 kg
tiener van 60 kg → ongeveer 6 kg
Benieuwd hoe zwaar de boekentas bij jullie thuis écht is? Zet je tiener eens met en zonder volle boekentas op de personenweegschaal. Het verschil is het gewicht dat elke dag wordt meegesleurd.
Vlaamse tieners dragen vaak te zware boekentassen
En dat gewicht blijkt behoorlijk hoog te zijn. Volgens AP Hogeschool draagt 80 tot 90% van de Vlaamse scholieren een schooltas die meer dan 10% van het eigen lichaamsgewicht weegt.
Vooral in het eerste en tweede middelbaar is het relatieve gewicht hoog. De boekentassen worden dan een pak zwaarder, terwijl de leerlingen zelf vaak nog relatief licht zijn. Daarna worden de boekentassen niet noodzakelijk lichter, maar de jongeren wel zwaarder, waardoor de verhouding gunstiger wordt.
Cijfers die het Belgische kennisplatform Ergonomiesite.be verzamelde uit onderzoek bij Vlaamse scholieren tonen hetzelfde beeld: in het eerste middelbaar woog een boekentas gemiddeld 15,2% van het lichaamsgewicht. Meer dan 80% van die leerlingen zat boven de richtlijn van 10%.
Een tiener van 40 kilo die 15,2% van zijn lichaamsgewicht meesleurt, heeft bijvoorbeeld al een boekentas van ruim 6 kilo op de rug. En het vervelende is: een deel van dat gewicht zou perfect thuis of op school kunnen blijven. Leerlingen nemen geregeld boeken, mappen en ander materiaal mee dat ze die dag helemaal niet nodig hebben.
Is een zware boekentas slecht voor de rug?
Dat verdient enige nuance. Een zware rugzak kan de houding beïnvloeden en voor ongemak zorgen, maar wetenschappelijk onderzoek toont niet overtuigend aan dat een boekentas die meer dan 10% van het lichaamsgewicht weegt automatisch rugpijn veroorzaakt. Rugklachten hebben meestal verschillende oorzaken.
Beschouw die 10% daarom vooral als een praktische richtlijn om de belasting te beperken, en niet als een magische grens waarboven een boekentas plots schadelijk wordt.
8 tips om een zware boekentas lichter te maken
Helemaal ontsnappen aan boeken, laptop, mappen en ander schoolmateriaal lukt natuurlijk niet. Maar met een paar eenvoudige ingrepen kun je het gewicht vaak flink beperken.
1. Weeg de boekentas eens
Weeg je tiener eerst zonder en daarna met een volledig gevulde boekentas. Zo weet je meteen hoeveel procent van zijn of haar lichaamsgewicht dagelijks mee naar school gaat. Doe dat bij voorkeur op een dag waarop er veel lessen op het programma staan.
2. Maak de boekentas elke avond opnieuw
Tieners hebben de bijzondere gave om wekenlang papieren, oude toetsen, lege flesjes en boeken die ze niet nodig hebben mee te zeulen. Even uitladen en alleen meenemen wat de volgende dag nodig is, kan verrassend veel gewicht schelen.
3. Eén map in plaats van vijf
Werkt de school met losse cursussen? Dan hoeft de volledige map van elk vak niet elke dag mee. Je tiener kan bijvoorbeeld één dunne verzamelmap in de boekentas stoppen, met daarin alleen de hoofdstukken en blaadjes die op dat moment nodig zijn voor de vakken die die dag op het uurrooster staan. De rest blijft thuis in de grote vakmappen en kan tijdens het studeren weer bovengehaald worden.
4. Check het uurrooster
Moet dat handboek geschiedenis echt mee als er die dag geen geschiedenis op het programma staat? En moet een boek mee naar huis als er voor dat vak niets gedaan hoeft te worden?
Het klinkt vanzelfsprekend, maar even bewust de boekentas maken aan de hand van het uurrooster kan heel wat overbodig gewicht schelen. Ook handig: laat je tiener 's avonds al even kijken welke boeken de volgende dag écht nodig zijn, in plaats van voor de zekerheid alles mee te nemen.
5. Gebruik het kluisje
Heeft je tiener een locker op school? Gebruik die dan ook echt. Boeken die niet nodig zijn voor huiswerk kunnen op school blijven. Ook die atlas, dat woordenboek, de turnzak en ander zwaar materiaal hoeven misschien niet elke dag heen en weer.
6. Stop de zwaarste spullen tegen de rug
Niet alleen hoeveel er in de boekentas zit, maar ook hoe je ze vult, maakt een verschil. Stop een laptop, dikke mappen en zware boeken zo dicht mogelijk tegen de rug. Zo bevindt het zwaarste materiaal zich dichter bij het lichaam.
7. Draag de rugzak over beide schouders
Een rugzak is een goede keuze omdat het gewicht over beide kanten van het lichaam verdeeld kan worden – tenminste als je tiener ook daadwerkelijk beide schouderbanden gebruikt.
Stel de banden zo af dat de rugzak dicht tegen het lichaam zit en niet ergens ter hoogte van de billen bungelt. Brede, verstelbare en bij voorkeur gewatteerde schouderbanden verhogen het draagcomfort.
8. Met de fiets? Haal de boekentas van de rug
Fietst je tiener naar school, dan hoeft die zware rugzak niet noodzakelijk de hele rit op de rug te blijven. Een stevige fietstas of een systeem waarmee de boekentas veilig op de bagagedrager kan worden bevestigd, ontlast de rug tijdens het fietsen. Zeker wanneer de afstand naar school wat langer is, kan dat een groot verschil maken.
De 10%-regel hoeft dus geen reden te zijn om met de keukenweegschaal naast de voordeur te gaan staan. Maar af en toe kritisch kijken naar wat je tiener allemaal meesleurt, kan zeker geen kwaad.
Want die toets wiskunde is misschien onvermijdelijk. Maar je tiener hoeft er niet óók nog drie hoofdstukken geschiedenis, een map Frans van twee kilo en de cursus aardrijkskunde van vorige week naartoe te dragen.
